رازهای رفتاری متولدین دهه 40 و 50 و 60؛ چرا نسلی که زندگی سختی داشت، به رفتارهای مصرفی امروز نه می گوید؟ - خیمه نیوز

لیست مطالب

1. حفظ حریم شخصی و پرهیز از انتشار لحظه به لحظه زندگی
2. پایبندی به قول و قرارها و بدقولی نکردن در دقیقه نود
3. بی توجهی به تب خرید هیجانی و مدسازی های زودگذر
4. استقلال فکری و عدم وابستگی به تایید دیگران
5. ترجیح گفتگوی مستقیم و تلفنی به پیغام های متنی بی روح
6. اتکا به تفکر انتقادی به جای جستجوی آنی هر مسئله
7. تعمیر و نگهداری وسایل به جای دور انداختن و تعویض زودهنگام
8. پرهیز از عضویت در خدمات هزینه ساز و اشتراک های غیرضروری
9. عدم پرداخت هزینه اضافی برای رفاه لحظه ای و غیرضروری
10. ریشه های جامعه شناختی صبوری در زیست دنیا ایرانیان قدیم
11. روان شناسی هویت در عصر رسانه های دیجیتال و مقایسه بین نسلی
12. تاثیر مالی مدیریت مصرف در تثبیت ثبات روانی خانواده

01

حفظ حریم شخصی و پرهیز از انتشار لحظه به لحظه زندگی

در فرهنگ تربیتی متولدین دهه چهل و پنجاه و اوایل دهه شصت، مفهوم سفره دل پیش هر کسی باز نکردن یک اصل اخلاقی و حاکم بر روابط بود. والدین آن دوران همیشه بر حفظ اسرار خانوادگی، مسائل مالی و اتفاقات درونی خانه تاکید می کردند. از نگاه آنان، مسائل داخلی خانواده نباید به نقل و نبات مجالس تبدیل می شد یا جلوی چشم همگان قرار می گرفت. این الگوی رفتاری سبب شده که متولدین این سال ها حتی با وجود داشتن حساب های کاربردی در شبکه های اجتماعی، تمایل بسیار کمتری به به اشتراک گذاری روزمرگی ها، موفقیت های شخصی یا جزئیات زندگی خود داشته باشند.

در مقابل، نسل های تازهتر که در عصر فراگیری اینترنت و ابزارهای هوشمند رشد یافته اند، تمایل زیادی به ثبت و نمایش فعالیت های روزانه دارند. برای جوان ترها که گاهی با تنهایی یا اضطراب های اجتماعی دست پنجره نرم می کنند، دریافت تایید از سوی دیگران در فضای مجازی به ابزاری برای جبران خلاءهای روانی یا کسب هویت تبدیل شده است. اشتیاق به دیده شدن و ثبت هر دستاورد کوچک در قالب تصویر و ویدیو، رفتاری است که برای متولدین دهه های گذشته ناآشنا و غیرضروری به نظر می رسد، چرا که آنان ارزش افراد را در وقار و حفظ حریم خصوصی می یابند.

02

پایبندی به قول و قرارها و بدقولی نکردن در دقیقه نود

مفهوم قول مردانه و احترام به زمان دیدار، از ارزش های بنیانی تربیت متولدین دهه 40 و 50 و نیمه اول 60 در ایران است. در دورانی که تلفن همراه وجود نداشت، وقتی دو نفر برای ساعت تعیینی در یک میدان یا خیابان قرار می گذاشتند، خلف وعده به منزله بی احترامی بزرگ تلقی می شد. این افراد یاد گرفته اند که تغییر برنامه در آخرین لحظات فقط به علت بی حوصلگی یا یافتن گزینه ای بهتر، نشان دهنده عدم پختگی و بی اعتباری فرد است و به همین علت تحت هر شرایطی سعی می کنند به تعهدات اجتماعی خود وفادار بمانند.

امروزه اما با همه گیر شدن پیغام رسان های متنی، کنسلی برنامه ها در آخرین لحظات بسیار رایج شده است. نسل های تازهتر به راحتی با فرستادن یک پیغام کوتاه، قرار دیدار را لغو می کنند تا از فشار اضطراب های اجتماعی بکاهند یا وقت خود را صرف وب گردی کنند. تسهیل ارتباطات دیجیتال باعث شده که لغو تعهدات حضوری کم هزینه تر به نظر برسد، اما همین امر به انزوای بیشتر جوانان دامن می زند. متولدین دهه های قبل، سختی رفت و آمد و ناهماهنگی های احتمالی را به جان می خرند اما حاضر نیستند اعتبار کلام خود را با بدقولی های دقیقه نودی زیر سوال ببرند.

03

بی توجهی به تب خرید هیجانی و مدسازی های زودگذر

تجربه زیسته متولدین سال های 1340 تا 1365 با درک عمیق از قناعت و ارزش واقعی پول همراه بوده است. این نسل موج های مختلف مد را دیده اند اما الگوی مصرف آنان بر پایه احتیاج واقعی راسخ است، نه تب وتاب های تبلیغاتی. برای این افراد، خرید یک کالا باید توجیه منطقی داشته باشد و تنها به علت اینکه فلان محصول در بازار سر و صدا نموده یا دیگران آن را خریده اند، پول خود را صرف هزینه های غیرضروری نمی کنند. مدیریت مالی سفره و قناعت در دوران جنگ و بازسازی، عقلانیت مالی خاصی را در فکر آنان نهادینه نموده است.

در سوی دیگر، نسل تازه با فروشگاه های آنلاین و تبلیغات هدفمند شبکه های اجتماعی محاصره شده است. ترغیب به خریدهای لحظه ای و مصرف گرایی شدید باعث شده جوان ترها برای احساس تعلق به یک گروه یا عقب نماندن از بقیه، خریدهای پرهزینه ای انجام دهند. این رفتارهای مصرفی هیجانی اغلب به قیمت آسیب به ثبات مالی یا دور شدن از اصالت فردی تمام می شود. متولدین دهه های گذشته در برابر این الگوی الگوریتمی خریدهای آنی مقاوم هستند و کیفیت و کارایی طولانی مدت کالا را بر جذابیت های ظاهری و زودگذر ارجح می دانند.

04

استقلال فکری و عدم وابستگی به تایید دیگران

فرهنگ قضاوت آنلاینی که امروزه بر فضای مجازی حاکم است، نسل های تازه را دچار وسواس شدید نسبت به نظرات دیگران نموده است. جوانان امروز مداوم نگران قضاوت شدن، اشتباه کردن یا مطرود شدن از سوی گروه های همسالان هستند. اختلافی کوچک در دیدگاه ها می تواند برای یک فرد جوان به معنای حمله به شخصیت تلقی شود. این مسئله باعث می شود آنان در تصمیم گیری ها به شدت تحت تاثیر موج های فکری غالب قرار گیرند و قضاوت های بقیه را بیش از حد جدی بگیرند.

اما متولدین دهه 40، 50 و نیمه اول 60 پوست کلفت تر از این حرف ها بار آمده اند. آنان لزومی نمی بینند که تمام رفتارهای خود را بر اساس پسند دیگران تنظیم کنند یا از نقد شدن ترسی داشته باشند. این نسل به علت گذراندن دوران پرچالش و برخورداری از تجربیات واقعی در کف جامعه، استقلال فکری بالاتری دارد. آنان یاد گرفته اند که تفاوت دیدگاه ها بخشی از زندگی است و نباید انرژی خود را صرف تحلیل بیش از حد نظرات سطحی یا جلب رضایت همگانی در فضاهای بی نام ونشان کنند.

05

ترجیح گفتگوی مستقیم و تلفنی به پیغام های متنی بی روح

برای نسلی که سال ها با صف های طولانی کیوسک های تلفن همگانی یا تماس های کوتاه خانوادگی خو گرفته، لحن صدا و صمیمیت گفتگوی مستقیم ارزش متفاوتی دارد. متولدین دهه های 40 تا نیمه 60 ترجیح می دهند برای برطرف سوءتفاهم ها، پیگیری کارهای اداری یا احوالپرسی از دوستان، تلفن را بردارند و مستقیماً صحبت کنند. از نظر آنان، یک تماس دو دقیقه ای می تواند حجم زیادی از سوءتفاهمات ناشی از متن های مبهم را از بین ببرد و حس واقعی ارتباط انسانی را منتقل کند.

برعکس، جوانان امروز دچار نوعی اضطراب تماس تلفنی شده اند و تا حد امکان از پاسخ دادن به تلفن یا تماس گرفتن خودداری می کنند. آنان پیغام متنی یا چت صوتی را به علت دادن زمان کافی برای بازخوانی و تنظیم پاسخ بی نقص ترجیح می دهند. این اجتناب از ارتباط صوتیِ هم زمان در محیط های کاری نیز دیده می شود و گاهی موجب کندی کارها می شود. متولدین دهه های گذشته، صراحت، واقع گرایی و پیوند عاطفی موجود در تماس تلفنی را بر راحتی کاذب پیغام های متنی ترجیح می دهند و آن را نشانه ای از احترام متقابل می دانند.

06

اتکا به تفکر انتقادی به جای جستجوی آنی هر مسئله

لقب نسل کلیدبه دست برای متولدین دهه های 50 و 60 بی علت نیست؛ نسلی که در غیاب والدین شاغل، خود به تنهایی امور خانه را مدیریت می کرد، حل مسئله را در دنیای واقعی آموخت. وقتی افراد این نسل با مشکل یا پرسشی روبرو می شدند، موتور جستجویی در کار نبود. آنان باید به کتابخانه ها مراجعه می کردند، از بزرگترها می پرسیدند یا با آزمون و خطا و تحلیل شخصی به پاسخ می رسیدند. این فرایند سبب شد مهارت های تحلیلگری و تفکر انتقادی در فکر آنان به طور عمیق نهادینه شود.

امروزه پاسخ هر سوالی تنها به مقدار یک جستجوی ساده اینترنتی فاصله دارد. اگرچه دسترسی به حجم عظیمی از داده ها یک امتیاز بزرگ است، اما اتکای بیش از حد نسل تازه به موتورهای جستجو باعث شده مهارت حل مسئله به صورت مستقل تضعیف شود. جوان ترها به محض روبروه با یک چالش فکری، به جای تحلیل مسئله، دست به دامن جستجوی آنلاین می شوند. متولدین سال های گذشته قبل از سرچ کردن، ابتدا به فکر خود رجوع نموده و کوشش می کنند منطق پشت پدیده ها را کشف کنند.

07

تعمیر و نگهداری وسایل به جای دور انداختن و تعویض زودهنگام

فرهنگ مصرف در دهه 40 و 50 و 60 بر پایه دوام و نگهداری کالا راسخ بود. در خانه ایرانیان آن دوران، خراب شدن یک قطعه از وسایل منزل به معنی سرانجام عمر آن کالا نبود؛ بلکه استادکاران و رفوگران یا حتی خود صاحب خانه دست به کار می شدند تا وسیله را تعمیر کنند. متولدین این سه دهه آموخته اند که باید از دارایی های خود مراقبت کنند و تا زمانی که وسایل قابل استفاده هستند یا امکان بازسازی دارند، احتیاجی به صرف هزینه برای خرید مدل های تازهتر نیست.

تحت تاثیر فرهنگ مصرف گرایی مدرن، تعویض سالانه وسایلی مانند گوشی تلفن همراه یا خریدهای پی درپی پوشاک به رفتاری رایج در میان نسل تازه تبدیل شده است. چرخه سریع تغییر مد و تبلیغات گسترده، ارزش نگهداری کالاهای قدیمی را کم رنگ نموده است. متولدین دهه های پیشین، به علت پرهیز از مقایسه های آنلاین و برخورداری از روحیه ای مبتنی بر ساختن، ابتدا راهکارهای تعمیر را آنالیز می کنند و ارزشمندی کالا را در ماندگاری آن می بینند، نه تازهتر بودن مدل آن.

08

پرهیز از عضویت در خدمات هزینه ساز و اشتراک های غیرضروری

مقدار وفاداری متولدین دهه چهل تا نیمه دهه شصت به پلتفرم ها و خدمات خدماتی تعیین بسیار بالا است. آنان حساب وکتاب هزینه های ماهانه خود را به دقت نگه می دارند و مایل نیستند پول خود را صرف اشتراک های گوناگونی کنند که شاید در طول ماه تنها چند بار از آن ها استفاده کنند. خریدهای ماهانه این افراد حساب شده است و از پذیرش هزینه های مستمر و کوچک که در نهایت رقم قابل توجهی می شوند، اجتناب می کنند.

برعکس، نسل جوان به شدت به خدمات اشتراکی آنلاین، پلتفرم های پخش فیلم و سرویس های مختلف وابسته شده است. تنوع خدمات پلتفرم های مدرن باعث شده که هزینه های ریز و درشت ماهیانه به چشم نیاید، اما در مجموع بخش زیادی از عایدی افراد را ببلعد. جوان ترها معمولاً سریع تر فریب تبلیغات پرپرق را می خورند، در حالی که متولدین دهه های قبل با احتیاط بالاتری دست به انتخاب می زنند و تنها برای سرویس هایی هزینه می کنند که کاربردی بودن آن ها در زندگی روزمره به اثبات رسیده باشد.

09

عدم پرداخت هزینه اضافی برای رفاه لحظه ای و غیرضروری

ارزش دادن به زحمت و کار طاقت فرسا، سبب شده تا متولدین دهه های چهل تا اوایل شصت تمایلی به پرداخت هزینه های اضافی برای خدمات رفاهی غیرضروری نداشته باشند. از نظر این افراد، انجام کارهایی که خود انسان قادر به انجام آن هاست، مانند پیاده روی به جای سفارش تاکسی اختصاصی برای مسافت های کوتاه یا آماده سازی غذا در خانه، منطقی تر از خرج کردن پول برای راحتی های لحظه ای است. سختی کشیدن برای آنان امری عجیب نیست و تحمل کمی ناراحتی جزئی را به صرف هزینه های بی مورد ترجیح می دهند.

ظهور برنامه های سفارش آنلاین غذا، تاکسی های اینترنتی و خدمات تحویل در محل، مفاهیمی مانند راحتی آنی را برای نسل تازه به یک استاندارد بدیهی تبدیل نموده است. این عادت به رفاه سریع، عدم تحمل کوچک ترین ناملایمات را به همراه داشته است. نسل تازه حاضراست مبالغ زیادی را بپردازد تا با هیچ گونه زحمت یا معطلی روبرو نشود. متولدین دهه های گذشته اما این هزینه ها را غیرضروری دانسته و معتقدند که اندکی زحمت کشیدن، علاوه بر صرفه جویی مالی، روحیه تاب آوری را در انسان زنده نگه می دارد.

10

ریشه های جامعه شناختی صبوری در زیست دنیا ایرانیان قدیم

آنالیز سبک زندگی ایرانیان متولد سال های 1340 تا 1365 بدون توجه به تحولات اجتماعی، سیاسی و مالی آن دوران ناممکن است. این نسل در بستری رشد یافت که مفاهیمی مانند صف، سهمیه بندی، کوپن و انتظار برای دریافت خدمات پایه، بخشی از زندگی روزمره بود. ساختار جامعه در آن برهه به گونه ای طراحی شده بود که شکیبایی را به یک ضرورت زیستی تبدیل می کرد. برخلاف امروز که پاسخ به هر احتیاجی تنها چند کلیک فاصله دارد، در آن دوران تحقق هر خواسته احتیاجمند طی شدن زمان و برنامه ریزی دقیق بود.

تحلیل پژوهش های اجتماعی نشان می دهد که نهادینه شدن صبر در ساختار روانی متولدین دهه 40 و 50 و نیمه اول 60، باعث ایجاد نوعی مکانیزم دفاعی در برابر بحران ها شده است. این افراد در روبروه با مسائل مالی یا پیچیدگی های اجتماعی کمتر دچار شتاب زدگی می شوند. جامعه پذیری آنان در دورانی صورت گرفت که نداشتن یا محدودیت به معنای شکست تلقی نمی شد، بلکه بخشی طبیعی از واقعیت موجود بود؛ همین امر تاب آوری آنان را در مقایسه با نسل های بعدی به شدت افزایش داده است.

11

روان شناسی هویت در عصر رسانه های دیجیتال و مقایسه بین نسلی

شکل گیری هویت در دنیای بدون شبکه های اجتماعی بر پایه روبروات واقعی، روابط چهره به چهره و ارزیابی های عینی صورت می گرفت. متولدین دهه های چهل تا اوایل شصت، ارزش ذاتی خود را به وسیله مهارت های عملی، پایبندی های اخلاقی و جایگاهشان در خانواده و محله درک می کردند. در آن نظام ارزشی، تایید گرفتن از بازخورد مستقیم اطرافیان حاصل می شد و لزومی برای بازنمایی دائمی ذات خود به بسترهای عمومی وجود نداشت.

ورود رسانه های دیجیتال و پلتفرم های تصویرمحور، الگوی هویت یابی را در نسل های بعد تغییر داد. امروزه هویت بسیاری از جوانان به تعداد لایک ها، دیدگاه ها و مقدار بازخورد مجازی گره خورده است. این وابستگی آنلاینی موجب ایجاد رفتارهای تدافعی، اضطراب دائمی و حس عقب ماندن در افراد می شود. مقایسه این دو نسل نشان می دهد که عدم وابستگی متولدین دهه های گذشته به هیاهوی دیجیتال، ناشی از داشتن شالوده هویتی محکم تری است که قبل از عصر الگوریتم ها شکل گرفته است.

12

تاثیر مالی مدیریت مصرف در تثبیت ثبات روانی خانواده

نگاه متولدین دهه 40 و 50 و نیمه اول 60 به منابع مالی، نگاهی مبتنی بر امنیت آفرینی برای آینده است. در الگوی تفکر این نسل، پس انداز و پرهیز از هزینه های غیرضروری به معنای خست یا بخل نیست، بلکه ابزاری برای ایجاد سپر دفاعی در برابر نوسانات ناگهانی مالی تلقی می شود. آنان مدیریت مصرف را فرآیندی هوشمندانه می دانند که آرامش و ثبات روانی اعضای خانواده را در درازمدت تضمین می نماید.

در الگوی مالی مدرن که بر پایه اعتبارات خرد، خریدهای قسطی و ترغیب به لذت های آنی طراحی شده، مفهوم پس انداز کم رنگ تر شده است. نسل های تازهتر تمایل دارند عایدی خود را صرف تجربه های لحظه ای و خریدهای رفاهی کنند. آنالیز رفتارهای مالی این دو گروه نشان می دهد که انضباط مالی متولدین دهه های گذشته، امنیت روانی بالاتری در روبروه با تورم و تغییرات ناگهانی مالی برای آنان به همراه آورده و آنان را از بحران های مالی ناشی از مصرف گرایی حفظ نموده است.

جمع بندی نهایی

آنالیز رفتارهای اجتماعی متولدین دهه 40، 50 و نیمه اول دهه 60 نشان می دهد که سبک زندگی قنوعانه و شکیبانه آنان، حاصل تجربه زیسته در دورانی فرق دارد. این نسل با پرهیز از رفتارهای هیجانی مدرن، همانند خودنمایی دیجیتال، خریدهای غیرضروری و لغو تعهدات، نشان داده است که ارزش های اخلاقی و انضباط فردی بر راحتی های لحظه ای ارجحیت دارند. آگاهی از این الگوهای رفتاری می تواند هدایت ارزشمند برای نسل تازه باشد تا در دنیای پرشتاب امروز، میان رفاه تکنولوژیک و اصالت های انسانی تعادلی پایدار ایجاد کنند و ثبات روانی و مالی خویش را به خوبی حفظ کنند.