نگاه متفاوت و انسانی به عکس های نو غروب زمین در ماموریت آرتمیس 2
به گزارش خیمه نیوز، ماموریت آرتمیس 2 (Artemis II) نه تنها یک گام بلند فنی برای بازگشت انسان به ماه، بلکه یک رنسانس هنری در تاریخ عکاسی فضایی محسوب می گردد. پس از گذشت دهه ها از آخرین حضور انسان در مدار ماه، فضانوردان این ماموریت با استفاده از پیشرفته ترین ابزارهای دیجیتال، تصاویری را به ثبت رسانده اند که مرزهای واقعیت و رویا را جابه جا نموده است.
ثبت لحظه غروب زمین (Earth-set) از پشت افق ناهموار ماه، نگاهی دوباره به جایگاه لرزان ما در پهنه گیتی است. در این مقاله، ما به تحلیل عمیق فنی، هنری و انسانی این تصاویر می پردازیم و ابعاد پنهانی را آنالیز می کنیم که در نگاه اول از چشم ها دور می مانند؛ از تکنولوژی به کار رفته در لنزهای آیفون تا فلسفه عمیق نهفته در سکوت فضای میان سیاره ای.
01
تکامل عکاسی از طلوع زمین تا غروب زمین
تاریخ عکاسی فضایی با عکس مشهور طلوع زمین (Earthrise) در ماموریت آپولو 8 (Apollo 8) گره خورده است که به وسیله ویلیام اندرس (William Anders) در دسامبر 1968 ثبت شد. آن عکس با دوربین هاسلبلاد (Hasselblad) و فیلم 70 میلی متری گرفته شده بود و چهره زمین را به عنوان یک گوی آبی درخشان در سیاهی مطلق معرفی کرد.
اما در ماموریت اخیر، ما با پدیده غروب زمین روبرو هستیم. تفاوت این دو در زاویه دید ناظر و مسیر حرکتی فضاپیمای اوراین (Orion) است. در حالی که عکس های کلاسیک آپولو حس امید و کشف را منتقل می کردند، تصاویر غروب زمین در ماموریت نو، نوعی دلتنگی، نوستالژی و آگاهی از تنهایی سیاره ای را بازتاب می دهند.
02
تحلیل تکنیکی؛ وقتی آیفون رقیب نیکون می گردد
در این ماموریت، ترکیبی از تجهیزات فوق حرفه ای و گجت های روزمره به کار گرفته شد. کریستینا کوک (Christina Koch) از دوربین های دی اس ال آر (DSLR) نیکون (Nikon) با لنزهای تله فوتوی 400 میلی متری استفاده کرد تا جزئیات دهانه های آتشفشانی ماه را در کنار انحنای زمین ثبت کند. او از تکنیک براکتینگ (Bracketing) بهره برد؛ یعنی ثبت چندین عکس با نوردهی های مختلف از یک صحنه واحد برای اطمینان از اینکه نه سیاهی فضا سوخته گردد و نه جزئیات روشن زمین از دست برود. در همین حال، رید وایزمن (Reid Wiseman) با استفاده از قابلیت زوم 8 برابری اپتیکال آیفون 17 پرو مکس (iPhone 17 Pro Max)، عکس هایی را ثبت کرد که به علت فاصله کانونی (Focal Length) خاصش، دقیقاً مشابه زاویه دید چشم انسان (Field of View) است. این نشان می دهد که پردازش تصویر هوشمند امروزی می تواند در شرایط نوری خشن فضا نیز خروجی های سینمایی فراوری کند.
03
نگاه شاعرانه؛ پایکوبی در آستانه عدم
از دریچه هنری، زمین در این تصاویر مانند یک مروارید لرزان در لبه یک صخره تاریک به نظر می رسد. تضاد میان سطح مرده، خاکستری و پر از جراحت ماه با جو نازک و آبی رنگ زمین، استعاره ای از تضاد زندگی و مرگ است. ماه با دهانه هایش (Craters) شاهد میلیاردها سال برخورد و خشونت کیهانی است، در حالی که زمین با ابرها و اقیانوس هایش، ظرافتی شنماینده را به نمایش می گذارد. غروب زمین در واقع غروب خانه ماست؛ لحظه ای که خورشید دیگر از آن سو نمی تابد و سیاره در سایه ماه پنهان می گردد. این صحنه یادآور شعرهای کیهانی است که انسان را نه مرکز دنیا، بلکه مسافری غریب در یک قایق کوچک در اقیانوسی بی خاتمه (Cosmic Ocean) توصیف می نمایند.
04
نگاه انسانی؛ تناقض زیبایی و رنج
اینجا تلخ ترین بخش ماجراست. وقتی از فاصله صدها هزار کیلومتری به آن هلال آبی نگاه می کنیم، هیچ مرزی دیده نمی گردد. هیچ دیوار برلینی، هیچ نوار باریکه جدانماینده ای و هیچ خط مرزی خونینی وجود ندارد. در پس این زیبایی مسحورنماینده، واقعیتی هولناک نهفته است: زیر آن لایه نازک اتمسفر، انسان ها در حال کشتار یکدیگر بر سر تکه های ناچیزی از خاک هستند. محرومیت های ذهنی و جسمانی که با تقسیم ناعادلانه منابع به وجود آمده اند، از این فاصله ناپدید می شوند اما وجود دارند. فقر، قحطی و جنگ های بی سرانجام در سرزمینی رخ می دهند که از اینجا حتی به میزان چند پیکسل هستند. این عکس ها باید وجدان جمعی ما را بیدار نمایند؛ چرا که نشان می دهند ما همگی در یک کشتی نشسته ایم و هر آسیبی به این نقطه آبی کمرنگ (Pale Blue Dot)، خودکشی دسته جمعی است.
05
اثر بازنگری و روانشناسی فضانوردان
پدیده ای روانشناختی به نام اثر بازنگری (Overview Effect) وجود دارد که فضانوردان هنگام مشاهده زمین از فضا تجربه می نمایند. این حالت شامل یک تحول شناختی عمیق است که در آن فرد احساس پیوند شدیدی با تمام بشریت و طبیعت پیدا می نماید. رید وایزمن در ویدیوی خود با هیجانی بچگانه می گوید: امکان نداره!؛ این دقیقاً همان لحظه فروپاشی ساختارهای ذهنی پیشین است. در جامعه شناسی، این تجربه می تواند به عنوان مدلی برای صلح دنیای تدریس گردد. تماشا زمین به عنوان یک کل واحد، تعصبات نژادی و ملیتی را بی آبرو می نماید. فضانوردان آرتمیس 2 با به اشتراک گذاشتن این تصاویر خام و بدون ویرایش، سعی دارند بخشی از این شکوه و وحدت را به مردمی منتقل نمایند که درگیر روزمرگی های کوچک خود هستند.
06
چرا زمین در این عکس ها به شکل هلال است؟
یک سوءبرداشت رایج این است که فازهای زمین (Earth Phases) دقیقاً مانند فازهای ماه از روی زمین دیده می شوند. در واقعیت، برای ناظری که در نزدیکی ماه واقع شده است، زمین فازهای معکوس ماه را نشان می دهد. وقتی ماه برای ما نو (New Moon) است، زمین برای فضانوردان به صورت کامل (Full Earth) دیده می گردد. در تصاویر ماموریت آرتمیس 2، ما زمین را به صورت یک هلال (Crescent) می بینیم، زیرا فضاپیمای اوراین در موقعیتی قرار گرفته بود که خورشید از پشت زمین می تابید. این زاویه نورپردازی باعث می گردد که اتمسفر زمین مانند یک حلقه درخشان به نظر برسد که در اصطلاح علمی به آن پراکندگی نور (Rayleigh Scattering) می گویند؛ همان پدیده ای که باعث آبی بودن آسمان ماست.
07
چالش های نور در محیط خلا
عکاسی در فضا با زمین کاملاً فرق دارد. در زمین، اتمسفر نور را پخش می نماید و سایه ها را نرم می سازد، اما در ماه، مرز بین نور و سایه بسیار تیز و برنده است. در عکس های آرتمیس، بخشی از ماه که در سایه است، کاملاً سیاه به نظر می رسد مگر اینکه نور بازتابی از زمین (Earthshine) آن را کمی روشن کند. تنظیمات ایزو (ISO) و سرعت شاتر (Shutter Speed) باید به گونه ای انتخاب شوند که درخشش شدید اقیانوس های زمین باعث اوراکسپوز (Overexposure) شدن تصویر نگردد. استفاده از دوربین های مدرن با دامنه دینامیکی (Dynamic Range) بالا به فضانوردان اجازه داده است تا بافت های میکروسکوپی غبار ماه (Regolith) را در کنار ابرهای بزرگ زمین در یک فریم ثبت نمایند.
08
بازتاب در رسانه ها و فرهنگ عامه
تصاویر آرتمیس بلافاصله به نمادهای فرهنگی تبدیل شدند. از زمان فیلم اودیسه فضایی استنلی کوبریک تا مستندهای اخیر سیاره زمین (Planet Earth)، انسان همواره سعی نموده شکوه فضا را بازسازی کند. اما این عکس ها و ویدیوهای خام موبایلی، حسی از واقعیت و اصالت را به همراه دارند که هیچ جلوه ویژه کامپیوتری (CGI) قادر به خلق آن نیست. لرزش خفیف دست فضانورد و صدای شاتر دوربین در پس زمینه، پیوندی ارگانیک بین تکنولوژی فوق پیشرفته ناسا و زندگی روزمره ما ایجاد می نماید. این ویدیوها در شبکه های اجتماعی مانند ایکس (X) و اینستاگرام، بیش از هر بیانیه سیاسی یا علمی، توانسته اند توجه نسل جوان را به ضرورت اکتشافات فضایی جلب نمایند.
09
اسرار پشت پرده؛ پنجره های اوراین
شاید فکر کنید عکاسی از پشت پنجره فضاپیما کار ساده ای است، اما پنجره های کپسول اوراین از چندین لایه شیشه کوارتز و پلی کربنات ساخته شده اند تا در برابر تشعشعات کیهانی (Cosmic Radiation) و میکرو شهاب سنگ ها مقاوم باشند. این لایه ها می توانند باعث ایجاد انحراف نوری (Optical Aberration) یا بازتاب های ناخواسته شوند. فضانوردان باید لنز دوربین را کاملاً به شیشه بچسبانند و اطراف آن را با پارچه های سیاه بپوشانند تا نورهای داخلی کابین در عکس نیفتد. این که رید وایزمن توانسته با یک گوشی موبایل و از زاویه ای سخت چنین ویدیوی شفافی بگیرد، نشان دهنده طراحی اپتیکال فوق العاده پنجره های نسل نو فضاپیماهاست.
10
پاسخ به یک پرسش؛ چرا ستاره ها در عکس نیستند؟
این یکی از بزرگترین سوالات مخاطبان است که اغلب منجر به تئوری های توطئه می گردد. علت علمی آن بسیار ساده است: زمان نوردهی (Exposure Time). زمین و سطح ماه در اثر تابش خورشید بسیار روشن هستند. برای اینکه جزئیات آن ها دیده گردد، دوربین باید با سرعت بسیار بالا عکس بگیرد. ستاره ها در مقایسه با زمین بسیار کم نور هستند و برای ثبت آن ها احتیاج به نوردهی طولانی (Long Exposure) است. اگر فضانوردان طوری تنظیمات را تغییر می دادند که ستاره ها دیده شوند، زمین به صورت یک لکه سفید کاملاً درخشان و بدون جزئیات در می آمد. این یک محدودیت فیزیکی در عکاسی است، نه یک پنهان کاری فضایی.
خلاصه اینکه، تصاویر غروب زمین در ماموریت آرتمیس 2، آینه ای در مقابل بشریت قرار داده اند. این عکس ها به ما یادآوری می نمایند که مرزهای سیاسی و اختلافات ایدئولوژیک در مقیاس کیهانی هیچ معنایی ندارند. ما در حال تماشای تنها پناهگاه شناخته شده زندگی در دنیا هستیم که پشت یک سنگ بزرگ خاکستری پنهان می گردد. این تصاویر، فراتر از دستاوردهای مهندسی، دعوتی هستند به مهربانی، به صلح و به درک بهتر این حقیقت که ما همگی بخشی از یک کل بزرگتر هستیم که از دور، بسیار زیبا و از نزدیک، احتیاجمند مراقبت و شفقت است.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران